Wij komen binnen bij mevrouw Dorresteijn. Een klein hoopje mens ligt in foetushouding op de bank te slapen. \u201cGoedemorgen,\u201d zegt de verpleegkundige vrolijk. \u201cBent u klaar voor uw steunkousen?\u201d Mevrouw Dorresteijn beweegt nog nauwelijks, alsof ze uit een ander land moet komen. Een ver land. Elke zondag komt de hele familie haar bezoeken, zegt de verzorgende, terwijl ze de steunkousen aantrekt. Maar of ze het nog beleeft, weet ik niet. Mevrouw Dorresteijn valt het nu op dat ik er ben. Ze gaat rechtzitten en begint haar haar te schikken. Het werkt ook met deze lieve mevrouw Dorresteijn nog. Alsof ze zeggen wil: vind je me wel mooi? Ik zie daar weer een jonge meid zitten, het lichaam dat vervallen is en tot reizen geneigd naar verre landen, is maar een masker. Ze is hier ooit gekomen met haar man en heeft nu zelf ook verzorging nodig. Hoelang ze hier woont? Oh, misschien al 15 jaar.<\/p>\n\n\n\n
Ik zou me als bestuurder en beleidsmaker schamen, voor dit en vele voorvallen. Als ik bij ze aan tafel zit, schuiven ze moeizaam heen en weer op hun stoel, het is een makkelijk verdienmodel. Per handeling wordt er goed verdient.<\/p>\n\n\n\n
Steunkousen zijn het aderlaten van deze eeuw. Nauwelijks nuttig of noodzakelijk. Wel zwaar gelobbyd. Bullshithandeling zou David Graeber dit noemen. De belangen zijn te groot. Je raakt 30% van je handelingen kwijt en dus omzet, als je er mee stopt, zegt een bestuurder. Dan is toch het personeelsprobleem opgelost, zeg ik dan, ik staar in glazige ogen…<\/p>\n\n\n\n
De wereld van de (wijk)zorg is gevuld geraakt met dingen. Hoe gaat dat vullen? Neem de steunkous. Ik heb tijdens het onderzoek ongekend veel steunkousen gezien die aangetrokken werden of uitgetrokken. Waarom het gebeurde wisten de verzorgden vaak niet, ze deden het gewoon, het was een deel van hun werk. <\/p>\n\n\n\n
Je zou de geschiedenis van de steunkous kunnen schrijven om erachter te komen hoe dat ooit begon en dan nog is het een andere vraag hoe het komt dat het een onderdeel van de taken van wijkzorg is om bij mensen steunkousen aan te trekken. Dat is geen geschiedenis van de ontwikkeling van de steunkous, maar de manier waarop het ding tot betekenis komt in onze samenleving. En dan voornamelijk hoe het mogelijk is dat de steunkous een van de vele dingen is \u201cwaarin het leven, van individuen, niet gemodelleerd, vervuild, of gecontroleerd wordt door een apparatus.” Aldus Giorgio Agamben (2009). <\/p>\n\n\n\n
Ik ben wat betreft de feitelijke geschiedenis wonderlijke teksten tegengekomen waarin beweerd wordt dat de neolithische mens al steunkousen droeg, getuige rotstekeningen in de Sahara bij Tassili n’Ajjer. Helaas ontbrak het aan de bijbehorende afbeelding en ik kan ze niet ontdekken. Maar ja, er zijn ook een slordige 15000 tekeningen. De schrijver bleek de zoon te zijn van een TPO journalist, een blaadje dat opgericht lijkt om Sylvana Simons zwart te maken.<\/p>\n\n\n\n
Dan valt ergens te lezen dat de Romeinen al steunkousen\nhadden, maar dat pas bij de uitvinding in 1598 van de breimachine in Engeland\nde productie echt op gang kwam. Ook allemaal niet onderbouwd. Pas in 1959 en met\nhet uitvinden van synthetische stof dit-of-dat, zag de ware steunkous het\nlicht. Laten we dus de serieuze steunkous zijn aanvang nemen in 1959, hoewel\nwellicht zijn voorloper al veelbelovend was, maar nog niet gemaakt kon worden.<\/p>\n\n\n\n
En dat laatste maakt dat ik nu, als ik aan steunkousen denk,\nde knibbelige knietjes van de moeder van mijn moeder voor me zie, bedekt door\neen beigeachtige stof: de steunkous. Als kind dacht ik echt dat die kousen bij\nhaar hoorde, dat ze er mee geboren was, dat ze zonder die steunkousen niet\nlanger oma zou zijn. En dat zij zich aan mijn opa bekend had, terwijl zij met niet\nmeer dan haar steunkousen en al op hem lag te wachten. Mijn moeder was een\nmoetje. De erotische werking van steunkousen is nog nergens onderzocht.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Er zijn allerlei wetenschappelijk studies over het nut en de\nnoodzaak van steunkousen. Dat is lastig of niet te vinden voor een leek en nog\nlastiger te lezen. Wat je als niet argwanend leek tegenkomt op internet zijn\nvoornamelijk de teksten van de producenten over steunkousen. In nijntjestaal\nword je daar ingelicht over de bijzonder werkingen van de steunkous. Daar word\nik vanzelf argwanend van, wervende teksten van de producenten van een product\nzijn geschreven door mensen die ertoe opgeleid zijn om de dingen zo te zeggen\ndat je daarna het gevoel hebt dat je zonder het product niet verder kunt. Ik\nbeperk me eerst tot dit soort teksten. De mythe van de steunkous wordt gevormd\ndoor dit soort teksten. Het gaat mij niet om de diepte achter allerlei medische\ningrepen die verborgen blijven voor leken, het gaat erom wat wij in de\ndagelijkse omgang mee kunnen krijgen. Ik zeg bewust kunnen, want ik vermoed dat\nde meeste steunkousendragers geen onderzoek gedaan hebben naar het nut en de noodzaak\nvan hun steunkous. Ze zijn er en daarom worden ze gebruikt.<\/p>\n\n\n\n
De wetenschappelijke publicaties die ik lees, betwijfelen het\nnut en de noodzaak van de steunkous deels. Er wordt zelfs wetenschappelijk onderzoek\nbesteed aan de uitkomst om de steunkous niet meer zo vanzelfsprekend voor te\nschrijven. Lees ik hier een controverse? Lees ik hier een belangengevecht\ntussen producenten, organisaties die ze aantrekken en wetenschappers die vanuit\nhun discipline, er zo hun vragen bij hebben? En hoe staan de huisartsen erin?<\/p>\n\n\n\n
De meeste steunkousen die ik gezien heb, gaan over het been\ntot boven het kniegewricht. Ze zijn er wel in alles soorten en maten. Met voet\nen zonder voet met open gat voor de tenen en zonder. Hele wetenschappelijke\nverhandelingen dat de voet niet bedekt hoeft te worden, lees ik. De steunkousen\nzijn allemaal een soort beige. Ze roepen bij mij altijd het gevoel op bij mijn\noma te zijn. Het meest dominante en heldere en daarmee ook wervende verhaal is\ndat bloed het nu eenmaal moeilijk heeft om van de voeten weer naar het hart te\nvloeien en dat de steunkous die aderen ondersteunt om dit te vergemakkelijken. Het\ngevaar van dit soort verhalen is dat je je het kunt voorstellen. En dan nog een\nfoto erbij van een man in een witte jas met een stethoscoop en tekeningetjes\nvan volstrekt geru\u00efneerde aderen en het is een wonder dat niet heel Nederland\nal aan de steunkous is. <\/p>\n\n\n\n
Het is in dat narratief een manier om het hart te ontlasten,\ndat hoeft dan minder hard te werken en als mens ga je dan kennelijk langer mee.\nIk lees zelfs studies waaruit blijkt dat het dragen van steunkousen een gunstig\neffect heeft op de hartkleppen. Op een of andere manier is de idee dat als iets\nveel gebruikt wordt dat het dan slijt zoals een auto, diep doorgedrongen in de\nzorgpraktijk. Dat staat dan wel haaks op het advies om veel te wandelen of veel\nte sporten. Het lijkt me beter om lekker thuis te blijven zitten, steunkousen\naan en niet te veel te bewegen. Oblomov zou het direct opvolgen wellicht van\nnature.<\/p>\n\n\n\n
Allerlei kwalen in de benen worden ermee verlicht, verholpen, vertraagd, verzacht, voorkomen enzovoort, zo valt te lezen. Een aantal van die kwalen zijn makkelijk zichtbaar, zoals oedeem, spataderen en trombose. Ik ben die ziekten zelf in de praktijk niet zo vaak tegengekomen bij mensen die steunkousen kregen aangedaan. Veel mensen die ik zag, hadden benen waaraan niet veel te zien was. Wel zag ik veel mensen die nauwelijks bewogen. Allemaal Oblomov achtige figuren. Een mevrouw van slechts 60 tegen wie gezegd werd: \u201cGaat u lekker wandelen, het is hier mooi,\u201d wimpelde dat af: \u201cAch mevrouw, ik voel me veilig hier.\u201d Inmiddels waren er al twee tenen afgezet en zat ze met licht oedeem in haar benen. De beschrijving van Oblomov, die 50 bladzijden nodig had om van zijn bed naar zijn stoel te komen, heb ik zelf mogen aanschouwen. Veel ouderdom gaat gepaard met monolithisering.<\/p>\n\n\n\n
Technisch gezien zijn er nog wat relevante gegevens omtrent de steunkous. Ten eerste heeft men de steunkous geclassificeerd in 4 drukklassen. Van licht naar zwaar. Klasse 1 is niet medisch, deze wordt aanbevolen bij zwangeren, mensen die veel staan, mensen die veel zitten, sportmensen, kantoormensen, winkelverkopers en andere risicogroepen voor problemen met de benen in causa iedereen die loopt, zit of staat. Ik begrijp iedereen dus. De verzekeraar heeft daarbij besloten dat je die steunkousen zelf dan moet betalen. Deze steunkous zit niet in het basispakket zoals dat zo mooi heet. Kosten liggen tussen de 15 euro tot wel 75 euro. Ze zijn er in allerlei soorten en maten, kleuren en lengtes.<\/p>\n\n\n\n
De drukklassen 2 tot en met 4 zijn wel medisch. Er zijn\ntabellen waarin per aandoening de drukklasse opgezocht kan worden, een medicus\nis bijna niet nodig. De gezaghebbende autoriteit die wat te zeggen heeft over\ndeze 3 klassen is de (huis)arts. Medische steunkousen zijn dan ook dingen die\nvoorgeschreven moeten worden. Zo komen ze de leefwereld van mensen binnen en in\neen aantal gevallen de werkwereld van de verzorgenden. Ik begrijp uit allerlei\nartikelen en studies dat artsen ze makkelijk voorschrijven en dat het\nvoornamelijk preventief is.<\/p>\n\n\n\n
De kosten van deze kousen, zo leert elke website worden wel\nvergoed door de zorgverzekeraar, zij het, staat er waarschuwend bij, dat dan\nwel eerst de eigen bijdrage overschreden moet zijn. Toch kan men in alle\ngevallen rustig gaan slapen. De leverancier regelt betaling via de\nzorgverzekeraar via een daarvoor ontwikkeld portaal. In de antropologie een\nzwaar beladen begrip, maar portaal is hier niet veel meer dan een beeldscherm\nop een computer waarop je geheel gebruiksvriendelijk de dwingende gegevens kunt\ninvullen. Een hele administratieve rompslomp om 15 euro in mindering brengen op\nje eigen risico lijkt mij een dure aangelegenheid, duurder dan de kous zelf.<\/p>\n\n\n\n
Om het wat complexer te maken, noemt een producent de drukklasse 1 \u201csteunkous\u201d en de drukklassen 2, 3 en 4 Therapeutische Elastische Kousen, uiteraard afgekort tot TEK. Verder kom ik nog benamingen tegen zoals compressiekousen. Dat is waarschijnlijk voor de meer theatralen onder ons. Het klinkt natuurlijk veel hipper om te zeggen dat aan jou compressiekousen zijn voorgeschreven. <\/p>\n\n\n\n
Ik heb zelf nooit kunnen zien aan de kous welke drukklasse\ndeze was, maar dat kan toeval zijn, zoals ik ook nauwelijks oedeem, trombose of\nspataderen heb gezien. Wel veel immobiele mensen. Allemaal Oblomovs,\nthuiszitters die het bewegen achterwege laten en ook elke ambitie missen om er\nnog wat van te maken. We weten hoe Goncharov het liet aflopen met deze Oblomov.<\/p>\n\n\n\n
De kleurrijke sokkenmode die overal aangeprezen wordt door\nde leveranciers ontgaat de medische zorg kennelijk ook. Evenals de studies naar\nvoetloze steunkousen en de zin en onzin van de steunkous. Iedereen zit met die\nmitella-kleurige sokken keurig te wachten op de wijkverzorging, geen leuke\nkleurtjes of vrolijke patronen. Zou dat er mee te maken hebben dat het een\nmedisch artikel is en dat het aan autoriteit inboet als het er te frivool\nuitziet? <\/p>\n\n\n\n
Ik lees overal dat deze steunkousen allemaal worden gebreid.\nWeer zo\u2019n heerlijk archa\u00efsch woord: breien! Wie doet dat tegenwoordig nog? Het\nis natuurlijk flauwekul, maar ik zie opeens hele fabriekshallen vol ouwe\nvrouwtjes uit Sicili\u00eb, in het zwart en zelf met steunkousen aan, steunkousen\nbreien op bankjes, roddelend en keuvelend. Volgens een geheim patroon dat ze\nnog ge\u00ebrfd hebben van de neolithische mens in de Sahara, in de toenmalige\nSavanah van Tassili n’Ajjer. Helaas, ik ben bang dat de wereld minder proza\u00efsch\nis, voornamelijk door een gebrek aan ouwe vrouwtjes uit Sicili\u00eb. Er zullen wel\nhoog-geautomatiseerde breimachines staan. Overal lees ik dat er twee\nbrei-technieken zijn. De eerste bouwt de sok op vanaf de voet tot de kraag en\ndaarmee heb je een naadloze sok. De tweede techniek maakt een lap, die na het\nbreien aan elkaar gezet wordt zodat de sok een naad heeft. In de teksten wordt\ndeze techniek als minder aantrekkelijk aangeprezen, zonder duidelijk is waarom.\n\u201cDeze sok heeft wel een naad.\u201d Klinkt heel dreigend, alleen weet ik niet wat er\ndreigt.<\/p>\n\n\n\n
Het is ook maatwerk, het ene been is het andere niet,\nstandaard kan niet geleverd worden. En dus worden de benen, na een verwijzing\ndoor een arts, eerst bemeten. Daar heeft men dan 4 -7 punten op het been voor\ngedefinieerd, die A tot en met G heten. Men krijgt dan een AD kous of een AG\nkous. Daarvoor zijn specialisten aanwezig. Op sommige websites heten dat\nsteunkousconsulenten. De levertijd is dan twee weken. Daarbij komt dat het been\nkan veranderen, bijvoorbeeld door het verminderen of juist toenemen van het\noedeem. En dus moet men een keer per jaar op revisie. Verder is de rek er na een\njaar wel uit en moeten er nieuwe aangeschaft worden. Een keer per 2 dagen\nwassen wordt aanbevolen, de talk in de huid, tast de kous aan. Dus meerdere\nkousen aanschaffen is een must zoals een website ons laten weten: \u201cJe wilt toch\nook wel eens andere sokken aan, je moet ze ook wassen.\u201d<\/p>\n\n\n\n
En zo deed de steunkous intrede in het leven van mijn oma en met haar velen en werd het een onlosmakelijk deel van haar voor mij bekende bestaan van oude immobiele mensen.Over het aantal medisch voorgeschreven steunkousen is lastig wat te vinden. Ik lees op verschillende plekken dat er voor trombose alleen al 25.000 tot 30.000 patienten per jaar steunkousen krijgen. De andere medische redenen komen daar nog bovenop, alsmede de preventieve redenen. Heel interessant is dat in een artikel in het AD dat dit bespreekt opeens spreekt van \u201cknellende kousen\u201d. Het UMC van Maastricht heeft uitgezocht dat 60% van het steunkousgebruik bij trombose pati\u00ebnten overbodig is. Dat levert een besparing op van 10 miljoen per jaar, zo laat de krant weten. Alle sociaal psychologische aspecten van steunkousen doen er niet toe. Het gaat om geld. Dat er sinds 1959 een hele industrie is ontstaan die zijn eigen taal en logica ontwikkeld heeft, dat er duizenden mensen elke dag een steunkous aan en uitrekken en dat een deel daarvan hulp krijgt van een daartoe opgeleide wijkverzorger, dat er allerlei wetenschappers zijn die zich er mee bezig houden, verzekeraars mensen in dienst hebben die regels opstellen wanneer een steunkous wel of niet wordt vergoed, de vraag wat het mensen doet als ze in de orde van de steunkousen worden verheven, wat de relatie is tussen immobiliteit en de wens om nog verder te leven en wat dat doet met het gebruik van steunkousen. Wie er ooit bedacht heeft dat er hulp bij zou moeten komen van buitenaf en wel door een vreemde. Enzovoorts, enzovoorts.<\/p>\n\n\n\n
Wat er gebeurt in termen van verlies van eigen\nverantwoordelijke en in termen van wederzijdse afhankelijkheid, het christelijk\nbeeld van de man christus die de voeten van zijn apostelen waste en de\nverzorgende die dagelijks op hun knie\u00ebn gaan om iemand zijn sokken aan te\ntrekken of uit te trekken, de leveranciers die ook moeten leven en nu eenmaal\ndoor de bank in een groeimodel worden gedwongen, anders ben je geen gezond\nbedrijf, het zelfbeeld van steunkousconsulenten, het gemak of ongemak waarmee\nhuisartsen de steunkous voorschrijven, gedwongen om gatekeeper te zijn tussen\nde steunkous die wel vergoed wordt of niet en waarom dan wel, de mensen die hun\nsteunkous wassen, de mensen die het laten doen, de mensen die het niet doen, de\nadministratie van de revisie, de mensen die in de fabrieken werken waar de\nbreimachines staan, de fabrieken van breimachines, hoe het is om steunkousen te\nmoeten dragen, wat het je doet of juist niet, want alle reclame ten spijt, het\nhoort bij ouwe immobiele mensen in de beeldvorming, de taal die zich ontwikkelt\nvan het ordinaire steunkous tot het high sofisticated LEK,<\/strong> al die sociaal\npsychologische aspecten doen er niet toe. Het scheelt 10.000.000. Staat dat\ngelijk aan 10.000 arbeidsplaatsen? Zullen er fabrieken gesloten worden? Komen\nde huisartsen in opstand die altijd graag wat voorschrijven?<\/p>\n\n\n\n En dan hebben het nog niet over de hulpmiddelen voor het\naantrekken van steunkousen. Ik kan net zo\u2019n stuk schrijven over die\nhulpmiddelen. Ik ben er veel tegen gekomen, de ene nog exotischer dan de ander.\nEn ook de manier waarop een verzorgende de steunkousen aantrekt kun je een boek\nschrijven. Niemand doet het hetzelfde. Mij trof het dat een aantal rubberen\nhandschoenen aantrokken om die steunkousen aan te trekken. Dat kan heel\npraktisch zijn, omdat het oppervlak van de handen dan ruwer wordt, maar het\nschept ook afstand.<\/p>\n\n\n\n Het Nederlandse genootschap van huisartsen schrijft richtlijnen waaraan de huisarts zijn autoriteit ontleent. Dat is weer iets anders dan de protocollen die de verzekeraars schrijven waarin de arts kan lezen of een steunkous wordt vergoed. En dan zijn er nog ARBO protocollon die nauwgezet omschrijven hoe de steunkous aangetrokken dient te worden en wat de entreecriteria zijn waaraan voldaan moet worden, wil iemand niet alleen in aanmerking komen voor de steunkous, maar ook bezoek aan huis om hem aan te trekken. <\/p>\n\n\n\n Wonderlijk dat de NHG het volgende meldt: \u201cOp basis van\nfysiologische overwegingen wordt aangenomen dat steunkousen effectief zijn als\nbehandeling van varices, maar dit is niet bewezen. De werking van steunkousen\nis niet geheel begrepen en er bestaan verschillende theorie\u00ebn.\u201d Daarmee vallen\ntrombose en spataderen inmiddels redelijk buiten nut en noodzaak. En toch had\nik de waarneming dat steunkousen aantrekken een belangrijk onderdeel was van de\nhandelingen van de verzorgenden.<\/p>\n\n\n\n Een Steunkous is een ding. Dingen worden door Foucault en in\nnavolging daarop door Giorgio Agamben onderdeel van een apparatus genoemd. Een\napparatus is dan niet alleen het ding zelf maar ook alle betekenis die het\noproept, het gedrag dat het oproept, de beeldvorming die ontstaat en\ndergelijke. Een dergelijk apparatus, wordt bedacht door ons als mens,\ninteracteert met ons al mens en doet ons van gedrag en gedachten veranderen, ze\nontwikkelen vaak zelf ook, onzichtbaar en door de hand van de goden gedreven. De\ngoden die weten wat goed voor ons en geheel belangeloos de dingen voor ons\nscheppen. Kijk naar onze mobiele telefoon. Nog niet zo heel lang geleden\nbestonden ze nog niet en nu bestaat een groot deel van de sociale interactie\ntussen mensen, fysiek en virtueel uit het gebruik van dat ding.<\/p>\n\n\n\n Het meest heldere voorbeeld is toch wel de mobiele telefoon.\nHet is mij een compleet raadsel hoe de mens voor de uitvinding van de eerste\niPhone heeft kunnen leven. Tot aan 2007 was er geen leven op aarde mogelijk! Nu\nzijn we van top tot teen gedreven door appjes op onze smartphone.<\/p>\n\n\n\n Gezien de verspreiding van de steunkous als onderdeel van\neen dagelijks ritueel, is er weinig verschil met een iPhone. Ze structureren de\ndag van heel veel voornamelijk oudere mensen. En de vraag is wat het oplevert. <\/p>\n\n\n\n De dingen zelf hebben invloed op ons. Wat belangrijker is, is dat het hele netwerk van handelingen rond de steunkous, mensen disciplineert. Al die mensen die ze dragen, trekken ze ’s morgens aan en trekken ze \u2019s avonds uit. Zij die het voorrecht hebben dat ze een verzorgende langskrijgen om een steunkous aangetrokken te krijgen, krijgen \u2018s morgens bezoek en dan dient men klaar te zitten en \u2018s avonds weer. De keren dat ik ergens kwam en de steunkous al uit of aan was, werd dat niet gewaardeerd. Michel Foucault zag al dit soort apparati \u201cals een set van praktijken, kennis, maatregelen en instituties (onuitgesproken afspraken) dat erop gericht zijn om de gedragingen, gebaren en gedachten van mensen te managen, te regeren, te controleren en te richten, -op een manier die inhoudelijk nuttig lijkt. (Agamben 2009).<\/p>\n\n\n\n Wat zou er gebeuren als we er gewoon mee stoppen? We trekken\nal die mensen niet langer steunkousen aan, op een paar heel specifieke gevallen\nna, waarvan onomstotelijk vaststaat dat het de pijn of de last verlicht en er\ngeen andere mogelijkheden zijn?<\/p>\n\n\n\n De vreemde theorie waar we ooit mee begonnen dat interacteren iets is tussen mensen en dat het gaat om de inhoudelijke informatie die over een lijntje loopt van zender naar ontvanger, schiet hier enorm te kort. Het is de vraag hoe het komt dat zo\u2019n object als een steunkous in deze smaakloze en kleurloze vorm elke morgen bij 10.000den mensen wordt aangetrokken en dan weer uitgetrokken. Dat er elke dag 10.000den mensen klaar zitten. En dat er nog veel meer mensen zijn die hem gebruiken. En dat terwijl er studies zijn dat de kous ook zonder de voet kan, zodat het een stuk makkelijker is om aan te trekken, en dat terwijl er studies zijn die vooral het onnut van de kous uitspreken.<\/p>\n\n\n\n Het heeft misschien te maken met de manier waarop we het\norganiseren. We organiseren zorg in de vorm van een bureaucratie. Een van de\nprincipes van een bureaucratie is dat het denken door de ene partij wordt\ngedaan en het doen door de andere. De artsen zijn de doeners, die opzoeken in\nde protocollen op wat ze moeten voorschrijven. De verpleegkundigen zijn de\ndoeners, dus die bepalen of iemand de steunkous aangetrokken wordt. En niemand\nvan al die doeners vraagt naar het nut of de noodzaak. Zeker de steunkousdragers\nniet. De dokter zegt het! En zo houdt het systeem zichzelf in stand. <\/p>\n\n\n\n Voeg daarbij de wet van Parkinson, van de Britse\nmarine-historicus Cyrill Northcote Parkinson. Deze wet uit 1958 stelt dat een\ntaak uitbreidt naar de tijd die ervoor beschikbaar is. En zo vulde het\naantrekken van steunkousen, langzaam maar gestaag de dagtaak van de\nverzorgenden. Hij constateerde dat het Britse imperium afnam terwijl het\nambtenarenapparaat toenam. Volgens hem groeien bureaucratie\u00ebn met 5% per jaar\nzonder dat daar een reden voor is. <\/p>\n\n\n\n En zo kan het dat de steunkous floreert in de\ngezondheidszorg. En wij ons druk maken over het tekort aan personeel. <\/p>\n\n\n\n De theorie ontspint zich langzaam. Langzaam worden\nvanzelfsprekende verhalen, hoe kort ook, steeds dieper en betekenisvoller. Die\ndiepte en betekenis was er al die tijd al, maar we zijn hem kwijtgeraakt door\nde manier waarop we dingen organiseren en door de manier waarop we\ngedisciplineerd worden. Met dit boek wil ik de diepte die ik zie laten zien.\nMisschien helpt het met iets wat empathie heet. Ecco homo zei Pontius Pilatus.\nZie de mens. Dat is een opdracht als je met mensen werkt dat je ze ziet en dat\nje empathie betoont, met jezelf en met de ander. Mensen zijn geen dingen. <\/p>\n\n\n\n Interactie is vanuit een mens alles wat zich aan hem opdringt als iets dat van betekenis is en waar hij dan weer op kan en zal reageren, bewust of onbewust. Ook steunkousen. Ergens betreedt de moderne steunkous het podium en vandaar neemt de steunkous in populariteit toe, roept het zijn tegenkracht op en verandert het van vorm en betekenis. De ziekten die nu genoemd worden waren in 1959 nog niet zo onderzocht als nu en dus was de functie en betekenis van de steunkous in de tijd anders dan nu. We hebben in de vorige hoofdstukken aan het begrip interactie toegevoegd dat interactie altijd in een context plaatsvindt. De omgeving is van betekenis voor het spreken en breder voor de interactie. \u201cKom je op de fiets?\u201d als vraag van een jongen die afspreekt met een meisje heeft een heel andere betekenis, dan als een man dat vraagt aan een vrouw waarmee hij een rendevouz mee heeft in een illuster hotel. En dan nog weet je niet wat er gebeurt, of wat de zin betekent. In het eerste geval zijn wellicht de ouders en de ouderlijke mening de context. In de tweede de bedrogen echtgenoten. Misschien is de eerste vraag dan wel een naieve vraag van een jongen die zelf ook alleen maar een fiets heeft en de andere een subtiele verwijzing naar het thuisfront. Je hoort het de bedrogen echtgenoot al tegen haar zeggen: \u201cWaar ga je naar toe op de fiets? Is het dichtbij?\u201d <\/p>\n\n\n\n We bespraken ook een ander aspect van de interactie. Niet interacteren kan niet, hebben we besproken. Er gebeurt voortdurend wat tussen jou en je omgeving, dood of levend. Ook dode dingen zoals de steunkous. Ik heb me altijd afgevraagd als kind waarom mijn oma die steunkousen aanhad. Ik weet dat ik als 10-jarige dat aan de 55-jarige vroeg. Het antwoord dat ze toen gaf heeft een andere betekenis dan nu. \u201cOmdat oma ziek is, mijn kind, oma heeft pijn en ze zitten lekker warm.\u201d Nu heb ik er geen flauw benul van of ze medisch waren, ik denk het wel, maar weet niet wat oma dan voor ziekte had, behalve reuma. Ze had ze dan ook om haar polsen. <\/p>\n\n\n\n Het effect was wel dat oma in waarde en achting steeg. Je moet wel heel ziek zijn als je zo moet lijden aan het aantrekken van twee steunkousen. De steunkous werd een externalisatie van haar lijden. Aan een oma die pijn heeft maar geen steunkousen aanhad, is niks te zien. Maar een steunende oma met steunkousen, ja, dat moest dan wel heel erg zijn. Ik fantaseer maar wat verder, maar het zijn geen vrijblijvende fantasie\u00ebn. Want ik zie hetzelfde bij een aantal anderen. Het leek wel alsof hun lijden, dat veel verder ging dan enig ongemak aan de benen, zichtbaar gemaakt werd door de steunkousen. Zo kon de wereld zien dat men tot de orde der steunkousen was verheven en dat men een nieuwe orde was binnengetreden. Wat ik bij veel mensen zag die ze aangetrokken kregen was de gehoorzaamheid van het klaarzitten in afwachting van de verzorgende, de gehoorzaamheid van de schone sok die klaarlag, het ritueel van het aantrekken en de snel gewisselde woorden, want de handeling zelf duurde korter dan de administratie van de handeling in het grote Cordaan boek. <\/p>\n\n\n\n De dode dingen, de steunkousen. De dingen. Dat we ook met de\ndingen interacteren heeft Michel Foucault uitgewerkt met name in de colleges\ndie hij gaf van 1977 tot 1984, toen hij overleed. Althans daar ben ik het als\neerste tegengekomen. In Itali\u00eb heeft de filosoof Giorgio Agamben er veel over gepubliceerd\nen in Nederland las ik het bij de filosoof Ren\u00e9 ten Bos in zijn boek: Hi\u00ebrarchie\nis een Inktvis. <\/p>\n\n\n\n De wereld van de zorg wordt overbevolkt door dingen. Wijkzorg\nis zelf ook een ding. Heel zichtbare dingen zoals steunkouzen maar ook minder\nzichtbare dingen, zoals de bureacratie of het intellectuele klimaat, of het\nconsumentisme, of het neo liberale kapitalisme, om maar wat grote monsters te\nnoemen. Daar sta je misschien niet bij stil, maar die hebben allemaal invloed\nop dat moment van interactie tussen die mevrouw die steunkousen nodig heeft en\nde verzorgende die ze aantrekt. Dingen. Ren\u00e9 ten Bos noemt het in navolging van\nweer een ander Hyper-dingen. Ze zijn zo groot dat je ze bijna niet ziet, maar\nje hebt elke seconde mee te maken, soms heel bewust, soms nauwelijks\nwaarneembaar. Dus wat vertellen steunkousen en hierarchie, oogdruppels en de\nwetenschap, medicijnen en de politiek, douchecabines en bureacratie, rolstoelen\nen sociale cohesie, een hooglaag bed en het consumentisme ons.<\/p>\n\n\n\n Nederland is een bureacratisch georganiseerd land. Dat leidt er in Nederland toe dat men zich bezig houdt met het exceleren en verbeteren en optimaliseren van \u201cDe zorg\u201d, maar dat niemand zich mag of kan of zich durft af te vragen: wat is zorg, hetgeen Foucault wel deed. En wie weet is die vraag niet zo gek als je nu al 100 miljard uitgeeft aan het onderwerp en dat dat bedrag alleen maar groeit onder de aanhoudende klachten in de pers, dat de zorg niet deugt. Wat is eigenlijk zorg?<\/p>\n\n\n\n Wie weet kan het anders.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wij komen binnen bij mevrouw Dorresteijn. Een klein hoopje mens ligt in foetushouding op de bank te slapen. \u201cGoedemorgen,\u201d zegt de verpleegkundige vrolijk. \u201cBent u klaar voor uw steunkousen?\u201d Mevrouw Dorresteijn beweegt nog nauwelijks, alsof ze uit een ander land moet komen. Een ver land. Elke zondag komt de hele familie haar bezoeken, zegt de … <\/p>\n