{"id":90,"date":"2019-03-09T18:46:24","date_gmt":"2019-03-09T17:46:24","guid":{"rendered":"http:\/\/onderzoek-wijkzorg.nl\/?p=90"},"modified":"2019-11-21T11:39:04","modified_gmt":"2019-11-21T10:39:04","slug":"tekst-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zorg2punt0.nl\/?p=90","title":{"rendered":"Jezelf in de ander verplaatsen"},"content":{"rendered":"\n

Ik kwam tijdens het onderzoek de volgende situaties tegen.<\/p>\n\n\n\n

Een mevrouw van in de 90 wordt geholpen met steunkousen en\nkrijgt oogdruppels. Ze is van goeden huize zoals dat heet. Ze was de enige\ndochter van haar vader en moeder en heeft haar hele leven in hetzelfde huis\ngewoond. Altijd alleen gebleven. Twee etages op een bovenverdieping. De buren\nazen op het appartement, zo laat ze weten. Een huis vol mooie Jaren 20 meubels,\nalsof ze gisteren gemaakt zijn. Alsof je een eeuw in de tijd terug stapt. De\neerste verzorgende met wie ik meeloop doet de mededeling dat mevrouw lastig is.\nAls we er zijn voel ik spanning. Ze spreken bits tegen elkaar. Mevrouw wil de\noogdruppels niet. De verzorgende dwingt haar deze op. De verzorgende wint: \u201cAls\nu ze niet meer wilt, zal de huisarts ons dat moeten laten weten.\u201d Als ze de\noogdruppels niet meer wil moet ze dat door de huisarts aan de wijkverpleging\nlaten weten. Ik bespreek dat met een andere verzorgende waar ik ook mee bij\ndezelfde mevrouw langs ga. Die vindt het onzin. Mevrouw moet dat zelf weten,\nzij is de baas over haar eigen lichaam. Het contact voelt voor mij ook met\nminder spanning omgeven.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Het tehuis de Drecht is een verzamelplaats van ouderen. De\nthuisorganisatie levert hier, naast andere thuisorganisaties zorg aan huis. De\nmeest ouderen zijn vrouw en alleenstaand. Er is hier en daar een echtpaar en\neen man alleen. Veel van de mensen die we bezoeken, komen uit Suriname, veel\nvan de verzorgenden ook. Als het op wassen aankomt, klinkt er tussen de vrouwen\neen geklater van water en woorden op. In het Surinaams. Als de mannen gewassen\nworden is het doodstil op wat watergespetter na. Er zijn vrijwel geen zieke\nmensen bij, wel oud. Een mevrouw uit Indonesi\u00eb vraagt steeds of ze dood mag.\nEen oude Surinaamse man is zijn geheugen kwijt. Een echtpaar van in de 90 zit\nkeurig op tijd te wachten op de steunkousen. Hij had als drukker en zetter bij\nhet Parool gewerkt. \u201cAch, meneer alles is kapot, er is niks meer van over.\nAllemaal digitaal. Mijn vak bestaat niet meer.\u201d    <\/p>\n\n\n\n

Een mevrouw van in de 90 woont alleen in een appartement op\nde begane grond in Amsterdam Nieuwendam. Ze zit in haar stoel tegenover het\nraam waaronder een televisie staat. Het enige lichtpuntje in haar leven. Het\nstaat altijd aan. De verzorgenden zeggen dat mevrouw een naar mens is. Ze\ngedraagt zich erg autoritair, vertellen ze allemaal. Als haar zoon er is, zo\nvertellen ze, zit ie op de bank en doet ie niks, de verzorgenden moeten dan ook\nvoor hem koffiezetten. Ze doen het maar, maar niet van harte. Ze is een keer\ngevallen en heeft een hele nacht op de grond gelegen.<\/p>\n\n\n\n

De alarmknop die ze om haar pols heeft, gebruikte ze niet.\nIk ga een paar keer mee naar haar toe. De verzorgenden beginnen een paar keer\nin haar keuken, waar we ook binnenkomen, zonder mevrouw even gedag te zeggen,\nlaat staan een knuffel te geven. Als ik er ben praat ik met haar, ik ben\nnieuwsgierig naar deze prinses. Als zij en ik rustig zitten na het derde bezoek,\nzegt ze tegen mij: \u201cEen dag duurt lang, als je de hele dag op je stoel zit. Het\nliefst slaap ik, het liefst warm opgerold in mijn deken op bed. Heerlijk.\u201d\nLezen doet ze niet meer.<\/p>\n\n\n\n

Een mevrouw die al haar hele leven gehandicapt is, woont in\neen benedenwoning in de Fagelbuurt. Ze is Jehovah\u2019s Getuige. Ik denk dat ze in\nde 60 is. Ze heeft een dochter die al uit huis is, ze is gescheiden. \u201cWe\nhielden veel van elkaar, maar we verschilden te veel,\u201d zegt ze. Er staat een\nfoto van hem in de woonkamer. Ze wordt geholpen bij het wassen en naar bed\ngaan. Ze zit de hele dag in een rolstoel. Als ik er ben met een verzorgende,\neen man dit keer, word ik bestookt met haar overtuigingen. Ik word uitgenodigd\nom ook in de ruime douche te komen staan om haar aan te horen. Poedelnaakt\nverkondigt zij haar blijde boodschap. Ze is het gniffelend onderwerp van het\nteam. \u201cHoe was het bij haar? Ben je al bekeerd?\u201d Misschien zeg ik iets te\nduidelijk niet van de blijde boodschap gediend te zijn. De keren daarop komt ze\ner niet meer op terug. De verzorgende vinden het niet erg dat ze zo is. Elke\nkeer dat we er zijn heeft ze hele verhalen over alle mensen die bij haar over\nde vloer komen en hoe gezellig dat is. Ze beidt steeds een appel aan, voor\nonderweg, of wat vruchtensap, maar de verzorgenden weigerden elke keer dat ze\nhet aanbod.<\/p>\n\n\n\n

Vier van de vele verhalen die de interactie blootleggen\ntussen de verzorgenden en de verzorgden. Wat maak je nou van die verhalen?\nNatuurlijk zijn het mijn verhalen en maar een van de velen die je kunt maken\nvan de situaties. Het is zoals ik ze ervaarde, en ik heb nog steeds niet de\nwaarheid in pacht. Kunnen we het er samen over hebben? Of is dat heel moeilijk?\nVoor de verzorgden staat de wereld vaak heel vast. Het is zoals het is, er kan\nniks meer aan gedaan worden.<\/p>\n\n\n\n

Veelal reageren mensen moreel op dit soort verhalen. Iets\nkan wel of niet, iets is nu eenmaal zo, iets wordt afgekeurd of juist\ngoedgekeurd. Die manier van kijken leidt er alleen wel toe dat mensen dan\nverschil gaan maken. De een vindt dan dat het wel meevalt, de ander dat het\nmoet kunnen een derde dat hier echt een einde aan moet komen tot in het\noneindige. Mensen gaan daarmee voor mij veel te snel. Ten eerste worden de\nverhalen niet onderzocht op wat ze te vertellen hebben. Ten tweede wordt het\ndeel van een groepsproces. Het zijn altijd dezelfden die voor of tegen zijn. De\nmeeste moraliteit is situationeel, dat wil zeggen afhankelijk wat er op dat\nmoment aan de hand is. Dus ook een volstrekte willekeur bepaalt dan wat de\nverhalen doen.<\/p>\n\n\n\n

Een heel andere vraag is om niet naar het verhaal te kijken,\nniet meteen je oordeel klaar te hebben, maar je te verplaatsen in al de mensen\ndie in het verhaal voorkomen. Het zijn allemaal mensen van vlees en bloed die\nooit in die omstandigheid hebben verkeerd. Ooit stond een mannelijke\nverzorgende een mevrouw in een rolstoel onder de douche te wassen, terwijl zij\naan mij het evangelie verkondigde. Ooit en niet zo lang geleden, zat ik naast\neen oude mevrouw, die haar leven gereduceerd had tot een televisietoestel en\ngekibbel met de verzorgenden. Ooit zat er een oude vrouw op een stoel in haar\neetkamer en kreeg oogdruppels die ze niet wilde.<\/p>\n\n\n\n

De uitnodiging is dan ook om terug te keren naar de verhalen\nen je de verschillende mensen voor te stellen die worden opgeroepen en hoe het\nvoor hen geweest zou kunnen zijn. <\/p>\n\n\n\n

Hoe is het om een oude mevrouw van 90 te zijn en in een\nstoel te zitten en door de verzorgenden achter haar rug om de prinses genoemd\nte worden? Hoe is het voor een verzorgende om koffie te zetten voor iemand die\ndat zelf kan? Hoe is de doodse stilte voor de mannen die gewassen worden?\nKijken de oude vrouwen uit naar het wassen of naar het babbeltje onder de douche?\nHoe is het voor een vrouw om een man te wassen? Hoe is het voor een man om een\nvrouw te wassen? Wat missen we in de verhalen, wat herkennen we? Wat zouden we\nanders doen? Kan het ook anders? Hoeveel interesse hebben we in elkaar en in de\nmensen die we verzorgen? Hoe zou ik handelen? Wat mis ik in de verhalen? <\/p>\n\n\n\n

Op dat soort vragen hebben mensen in een zorg organisatie\ngeen antwoord. Ze hebben de vragen niet eens. Zeker niet als ie hi\u00ebrarchisch is\nen de directeur zegt dat \u201chij\u201d zoveel miljoen winst heeft gedraaid. \u201cEn dat in\nje eentje,\u201d dacht ik toen.<\/p>\n\n\n\n

Ik wil een poging wagen om de verhalen te duiden in een\nverhaal over hoe wij mensen met elkaar interacteren en dan hoe wij\nsamenlevingen in elkaar zetten. De verhalen zijn voor mij geen op zichzelf\nstaande gebeurtenissen, vol van oorzaak en gevolg maar knooppunten in een enorm\nweefsel, waarbij wij allemaal bepalen en invloed hebben op wat er op elk\nspecifiek moment gebeurt. Wij zijn wel degelijk aanwezig, allemaal. Dat verhaal\nover hoe wij met elkaar omgaan en samenleven is niet in een zin te zeggen. We\ngebruiken de voorbeelden en de studies nu om dieper te kijken naar hoe wij dat\ndoen. <\/p>\n\n\n\n

Wees erbij, verplaats je in de personen en ervaar de\n\u201cwaarheid\u201d van het moment. Anders is dit weer een dood boek voor je, uit een\nander land, met veel fantasie en vreemde mensen met vreemde gewoonten. Wij\nhebben deze samenleving samen zo in elkaar gezet. Wij zijn aanwezig in elk\nverhaal. In de medewerkerstevredenheidscompetities waar veel organisaties goed\nin zijn, wordt niets verteld over de mevrouw in Amsterdam Noord. En zo werkt\nhet. Door de dingen die je niet vertelt, hou je in stand wat er is. Een\nmedewerkerstevredenheidsonderzoek is ook niet veel meer dan een scorelijst waar\nje ja of nee kunt invullen of kunt scoren op een lijst van 1 tot 5. En een\nhokje ter grootte van een postzegel met als titel, Opmerkingen. <\/p>\n\n\n\n

De bovenbazen zullen dan de tevredenheidsscores breed\nuitmeten en aan de hele wereld tonen, alsof ze het zelf veroorzaakt hebben, als\nreclamebord van hoe goed zij als zorg organisatie en daarmee als samenleving\nbezig zijn. Onderwijl schreeuwt de mevrouw van 60 met haar kinderlijk geloof\nhaar eenzaamheid uit, zien verzorgenden niet meer hoe verschrikkelijk het is om\nals 90-jarige hele dagen in een stoel te zitten en wordt de oude man in\nvolstrekte stilte gewassen. <\/p>\n\n\n\n

We verstoppen ons daarbij wellicht in moraliteit en te graag\nin oorzaak en gevolg verhalen. Omdat mevrouw zo autoritair doet, doen we alleen\nwat er noodzakelijk is en liefst bits. Zal ze leren. De verhalen leggen zo een\ninteractiepatroon bloot dat aandacht behoeft. <\/p>\n\n\n\n

Dit boek helpt alleen als je je kunt verplaatsen in de\nmensen die opgevoerd worden. De verzorgenden, de verzorgden, de bovenbazen, de\nmanagers en noem maar op. Het is geen abstract verhaal van filosofen en\nwetenschappers die losgezongen van de ervaring even de grote lijnen uitzetten.\nMensen die zich liever niet verplaatsen in anderen, hoeven dan ook niet door te\nlezen. Alles begint en eindigt met interesse in onze medemens en natuurlijk in\nonszelf.<\/p>\n\n\n\n

De theorie van de interactie helpt om de verhalen een plaats\nte geven. Niet de verhalen op papier, maar de verhalen die je je kunt\nvoorstellen, over mensen van vlees en bloed, die ooit daar en toen, dit of dat\ndeden. De theorie helpt alleen mensen die interesse hebben in andere mensen. En\nvragen hebben zoals hoe komt het dat het zo moeizaam gaat allemaal. Of kan ik\nhier nog wat aan doen? Het begint met interesse in je medemens. En dan weer\nniet die abstracte mens waarover je ge\u00efnformeerd wordt in de media. De oude\nmevrouw die keurig aan onze verwachtingen voldoet en oude mevrouw speelt. Maar\nde mens die je naast je ziet. Voor die mensen is en wordt dit boek geschreven. <\/p>\n\n\n\n

We zijn de theorie begonnen met het verhaal dat de meeste\nmensen bewust of onbewust opgeleid en opgevoed worden dat mensen met elkaar\nsamenleven door te communiceren. En dat die communicatie gaat via een model van\nzender en ontvanger. Mensen nemen zonder discussie aan dat die communicatie alleen\nover de inhoud gaat. <\/p>\n\n\n\n

Dat heeft in onze samenleving meegeholpen om de grote\nhi\u00ebrarchie\u00ebn te bouwen. Die grote hi\u00ebrarchie\u00ebn zijn afhankelijk van het feit\ndat de mensen zich wel zo gedragen dat de hi\u00ebrarchie niet in gevaar komt. En\ndus wordt de theorie van zender en ontvanger tot wet verheven. En dus het de\novertuiging van allen dat het alleen gaat om de inhoud zo helder en duidelijk\nmogelijk overbrengen. Hi\u00ebrarchisch denken zit er in het Westen zeer diep in. De\nmeeste mensen hebben het over \u201chun\u201d leidinggevende. Vanuit het oude bijbelse\ndenken is de ideale mens een schaap en zijn de leidinggevenden alleen goed\nbezig als ze dat als herder doen. Andere arrangementen van samenleven zijn niet\nmogelijk.<\/p>\n\n\n\n

De ideale medewerker wordt daarmee een computer. Althans\nogenschijnlijk.<\/p>\n\n\n\n

Daarna zijn we dieper ingegaan op de vraag wat interactie\nis. Nu is de vraag wat iets [is] altijd wat ingewikkeld. Als je oppervlakkig\nnaar de dingen in de wereld kijkt, zijn ze allemaal heel duidelijk. Maar hoe\nbeter je kijkt, hoe vager ze worden. Ik gaf als eerste werkdefinitie: <\/p>\n\n\n\n

Interactie is vanuit een mens alles wat zich aan hem\nopdringt als iets dat van betekenis is en waar hij dan weer op kan reageren,\nbewust of onbewust. Je kunt de vier voorbeelden in deze tekst in dit verband\naan de volgende vragen blootstellen. <\/p>\n\n\n\n

Als eerste eigenschap van interactie introduceerde de\ngedacht dat niet interacteren niet kan. Er gebeurt altijd iets. Alle gedrag is\ncommunicatie, zei Watzlawick al, dus niet communiceren kan niet. En daarmee,\nniet interacteren helemaal niet. We kunnen de voorbeelden hier op onderzoeken.<\/p>\n\n\n\n

In het eerste geval, de mevrouw met de oogdruppels. Wat\nbetekent het dat mevrouw op die stoel zit. Wat betekent het dat ze er is, en\nniet boodschappen aan het doen is, of in het caf\u00e9 om de hoek koffie zit te\ndrinken? Wat was er gebeurt als ze die oogdruppels had weggegooid? Wat betekent\nhet bekvechten met de verzorgende voor beiden? En ga zo maar door.<\/p>\n\n\n\n

In het tweede geval van het Drecht huis. Wat doet het\nzwijgen de mannen? Hoe is het om als man gewassen te worden? Hoe komt het dat\nde hoogbejaarde Surinaamse mensen niet lekker naar de warmte en de familie van\nSuriname teruggaan? Wat betekent het dat je je als een schaap hebt laten\nopsluiten in een kazerne met een paar honderd identieke hokken? (Of ben ik nu\nte suggestief?) Wat doet het dat de verzorgenden ook uit Suriname komen?<\/p>\n\n\n\n

In het derde geval: Wat doet het als je achter iemands rug\nom iemand framed als \u201cprinses?\u201d Wat maakt dat de verzorgende meteen met zijn\ntaak begint zonder eerst even gedag te zeggen? Wat doet dat? Wat betekent het\ndat de televisie aanstaat, waarvan ze trouwens zelf zegt dat ze nooit kijkt\nomdat ze het saai vindt?<\/p>\n\n\n\n

In het vierde geval de mevrouw die Jehovah\u2019s Getuige is. Wat\nbetekent zo\u2019n verkondiging van de blijde boodschap voor de verzorgenden? Hoe\nkomt het over om elke keer een verhaal te krijgen hoe fijn het was om alle\nvrienden op bezoek gehad te hebben? Wat is de betekenis van het aanbieden van\neen stuk fruit en de weigering daarvan? Voldoende stof tot nadenken.<\/p>\n\n\n\n

Allemaal \u201cgedrag\u201d dat wel spreekt maar niet in termen van\ninformatie maar als ervaring van betekenis.   <\/p>\n\n\n\n

Omgeving of context doet er toe.  <\/p>\n\n\n\n

Interactie heeft het Nederlandse woord wisselwerking in\nzich. Maar dat dekt voor mij de lading niet. In het moment dat ik naast de oude\nmevrouw van 90 zit en haar hoor zeggen: \u201cEen dag duurt lang, als je de hele dag\nop je stoel zit. Het liefst slaap ik, het liefst warm opgerold in mijn deken op\nbed. Heerlijk,\u201d gebeurt er zoveel. Er zit geen strikje om ons gesprek. Het is\ngeen leeg miniuniversum waarin twee kometen elkaar even tegen komen. <\/p>\n\n\n\n

Ik heb mijn eigen historie met het fenomeen leven. Die komt\nmet zo\u2019n authentieke opmerking die uit haar tenen lijkt te komen wel even om de\nhoek kijken. Voor mij is mevrouw aan het vertellen dat ze dood wil. Ook het\nverhaal over een hele nacht op de grond liggen. En tegelijkertijd zo po\u00ebtisch:\nSterven als opgerold in een deken liggen? Terugkeer naar de geborgenheid van de\nfoetus? Komen Freud en Jung hier even meegluren? En dan die discussie over een\nvoltooid leven, waarbij mensen van boven de 75 zelf mogen zeggen wanneer het\ngenoeg is. Wat weten haar kinderen van haar? Een zoon die op bezoek komt en\nnaar verluid de krant zit te lezen en koffie verlangt. Hoe is ze ooit hier in\ndit huis terecht gekomen? Waar woonde ze eerst?<\/p>\n\n\n\n

Al die dingen en nog veel meer spelen mee in de interactie. Mijn\neigen leven, met al zijn miljarden ervaringen, keuzes, beslissingen en\ngebeurtenissen, laten mij horen wat zij zegt.<\/p>\n\n\n\n

Onze context van de vele geleerden die hebben gepoogd om de\nmens te duiden. De beelden die we in ons hoofd hebben dankzij die \u2018cultuur\u201d.\nEen indiaan in de Amazone zal misschien gewoon een deken pakken en haar lekker\ninstoppen. Hoe komt het dat ik dat niet doe? Hoe komt het dat Freud en Jung\noppoppen? En dan heeft ze zelf ook een hele sociale omgeving. Wat betekent die\nzin voor hen?<\/p>\n\n\n\n

De zin, die zij tegen mij uitspreekt is: \u201cEen dag duurt\nlang, als je de hele dag op je stoel zit. Het liefst slaap ik, het liefst warm\nopgerold in mijn deken op bed. Heerlijk.\u201d Die zin krijgt alleen betekenis in\ndie specifieke omgeving, zoals wij hem nu horen. Maar stel dat hij was\nuitgesproken door een kind van 5 dat naar bed gebracht wordt door zijn ouders en\nniet kan wachten op de volgende dag? Of door iemand die de hele dag zich suf\ngewerkt heeft op kantoor, of\u2026 en zo nog eens een kleine 8 miljard omgevingen\ndie allemaal een beetje op elkaar lijken maar ook allemaal een beetje afwijken.\nStel je voor dat deze zin werd uitgesproken door een gevangene in de beruchte\ngevangenissen van Brazili\u00eb, of door een mens dat op straat terecht gekomen was,\nen die ik tegenkwam in Tijuana, Mexico en in een rolstoel zat. <\/p>\n\n\n\n

Omgeving of met een duur woord context doet ertoe.<\/p>\n\n\n\n

En we vergeten misschien wellicht de belangrijkste. Die mens\nzelf. Daar zit een mevrouw van in de 90. Geboren in de roaring twenties, het\nInterbellum en de tijd van de grote depressie. Ongetwijfeld heeft ze als kind\ngespeeld op straat. Ze heeft een papa en een mama gehad. Ze is naar school\ngeweest. Getuige haar kinderen heeft ze ooit een jongen ontmoet. Was ze\nverliefd? Was het een moetje? Hoe heeft ze met hem samengeleefd. Ze heeft die\nkinderen grootgebracht, een project van 20 jaar op zijn minst. Maar voor haar\ninmiddels een klein stukje van haar leven. Heeft ze gewerkt? Hoe was de periode\nvoor haar dat ze als getrouwde vrouw niet eens zelf een wasmachine mocht kopen?\nJe zou haar uren kunnen uithoren over toen en daar. <\/p>\n\n\n\n

En dar komt dan de framing overheen van de verzorgenden.\nStel voor dat ik daar in mee was gegaan. Dan had ik die zin waarschijnlijk\nalleen maar gehoord als appel om op te hoepelen. <\/p>\n\n\n\n

Het zenden van de boodschap: \u201cEen dag duurt lang, als je de\nhele dag op je stoel zit. Het liefst slaap ik, het liefst warm opgerold in mijn\ndeken op bed. Heerlijk,\u201d alleen opvatten als een informatiebron, namelijk dat\nmevrouw graag naar bed wil, is een reductio in absurdem. Een inkrimpen van dat\nwat er allemaal speelt, tot iets dat doof voor de werkelijkheid is.<\/p>\n\n\n\n

Het is voor de meeste mensen en ook voor verzorgenden\ndoodnormaal, wellicht horen ze de zin niet eens. Niemand heeft ook interesse in\nhaar. Misschien zelfs zijzelf niet meer. Bij de opleiding tot verzorgenden\nkrijg je geen training in interesse in de ander. Het maakt voor mij de zorg tot\neen kille bezigheid. Misschien kent men de twee duiven van de Amerikaanse\nsocioloog Skinner wel. Die leerde de beestjes om een balletje weg te slaan met\nhun snavel. Allebei volstrekt individueel gedrag. Maar op het filmpje lijkt het\nnet alsof ze aan het pingpongen zijn. Dat gevoel kreeg ik vaak als ik mee ging.\nAlleen als er echt interesse was van de mensen naar elkaar toe. Hier staat het\nfilmpje van de pingpongende duiven<\/a>. Want ook\nde verzorgde kan er wat van. Natuurlijk spelen ze het spel van geschokte\nverzorgende en ge\u00efrriteerde verzorgde samen. Tot in de perfectie doorgevoerd.<\/p>\n\n\n\n

We zijn weer een stapje verder in het duiden van de\ninteractie. Ervan uitgaande dat mensen allemaal voortdurend interacteren met\nhun omgeving, dood of levend, is een bezoek aan een mens zoals de 90-jarige\nmevrouw opeens niet meer vrijblijvend. Het doet je bewust of onbewust wat. Je\nbegint een interactie met haar. Door haar verandert er wellicht wat bij je. In\nmijn geval wel in ieder geval. Ik zat daar en zei niks. Gewoon naast haar. Ik\nkeek naar haar huis, naar de symbolen die het huis bevolkten, ik keek naar de\nkribbige manier waarop de zij met de verzorgende omging, ik zag haar hoog laag\nbed in de slaapkamer, ik keek naar de televisie die aanstond en zei niet veel.\nBehalve de openingszin die ons allemaal welbekend in de oren klinkt.\n\u201cGoedemorgen mevrouw, hoe maakt u het.\u201d \u201cDank u, het gaat.\u201d En ook dat het niet\naan mij gevraagd werd, heeft betekenis. Een ritueel van de nette burgerij, zo\nzijn wij opgevoed, de duiven van Skinner. Ik stelde me voor hoe ze eruitgezien\nhad toen ze een kind was. Nergens foto\u2019s zag ik, en wat zegt dat? Ik vroeg me\naf wanneer haar man gestorven was en of ze misschien daarvoor al gescheiden\nwas. Langzaam kwam ze tot betekenis in me. Zonder wat te zeggen. De verzorgende\nwas in de keuken bezig. Het ontbijt of de lunch maken. Zij zat in haar stoel\ndie voor de televisie staat en waarvan ze uit het raam kon kijken.<\/p>\n\n\n\n

Aan het eind, het zal 20 minuten geweest zijn, vroeg ik,\n\u201choudt u niet van lezen?\u201d \u201cAch, ik heb zoveel gelezen, ik hou van lezen, maar\nmijn ogen willen niet meer.\u201d Moet ik dan nog zeggen dat er luisterboeken zijn\nen boeken met grote letters? Dat ik een mevrouw tegen zou komen die blind is en\nwekelijks hele stapels boeken leent om naar te luisteren? Maar ik kwam ook tot\nbetekenis voor haar. Ze kon me gewoonweg niet negeren, behalve als actief act.\nZo van: Ik zie je niet hoor en dan goed opletten of ik dat dan wel zien. Maar\ndat is alleen maar giswerk. Wat alleen vaststaat is dat er ook wat in haar\ngebeurde. <\/p>\n\n\n\n

Dat is wat weg is. Gelijk met de interesse en met de\nintroductie van de framing. Dat niet interacteren niet kan. Dat we geen duiven\nzijn. Dat je bij elk mens een hele omgeving hebt, die er voor die mens ertoe\ndoet. Dat veel verzorgende geen flauw benul hebben van die omgeving of context.\nMensen gaan zich gedragen als die duiven. Ik hoor het de verzorgende al zeggen:\n\u201cU kunt vanavond weer naar bed.\u201d En dat is wat je kunt doen als je een mens\ntegenkomt.<\/p>\n\n\n\n

Gewoon daar even gaan zitten en voelen wat er allemaal\ngezegd wordt door alles wat daar zichtbaar is en voelen wat het je doet. En je\nbewust zijn dat je een wereld binnen stapt die zoals in dit geval wel 90 jaar\noud is, zoals in het geval van deze mevrouw. Ik moet vaak denken aan het\ngedicht van Oscar Wilde over een overleden vriendin. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dat het zo gaat is niet iets dat je kunt ophangen aan de\nverzorgende, noch aan de verzorgden. Wij hebben met zijn allen bedacht dat we\nhet zo gaan doen. Organiseren van werk. Meer is het niet. Lastig dat het om\nmensen gaat. We doen het als een hi\u00ebrarchie en daarin past alleen communicatie\ndie om de inhoud van de zorg gaat. De rest is bijzaak. Worden verzorgden en\nverzorgenden door het systeem niet gereduceerd tot duiven die met elkaar een\npingpongspel spelen? Maar wij zijn toch geen duiven?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ik kwam tijdens het onderzoek de volgende situaties tegen. Een mevrouw van in de 90 wordt geholpen met steunkousen en krijgt oogdruppels. Ze is van goeden huize zoals dat heet. Ze was de enige dochter van haar vader en moeder en heeft haar hele leven in hetzelfde huis gewoond. Altijd alleen gebleven. Twee etages op … <\/p>\n

Verder lezen “Jezelf in de ander verplaatsen”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":59,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-90","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-geen-categorie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zorg2punt0.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zorg2punt0.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zorg2punt0.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zorg2punt0.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/59"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zorg2punt0.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=90"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/zorg2punt0.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":121,"href":"https:\/\/zorg2punt0.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90\/revisions\/121"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zorg2punt0.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=90"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zorg2punt0.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=90"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zorg2punt0.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=90"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}