Afgelopen jaar hebben we bij 5 teams voor wijkzorg onderzoek\ngedaan. Participatief onderzoek heet dat. Gewoon meedraaien met de dagelijkse\ngang van zaken en daar wat van vinden. Elk team verschilde enorm van de ander.\nHet werk leek op elkaar maar dat was misschien wel het minst interessante.\nInteressant is dat wij in Nederland Wijkzorg hebben op zo\u2019n grote schaal en dat\ner zoveel mensen in werken. En het is nu eenmaal zo, samenwerking tussen mensen\ngaat niet vanzelfsprekend. Dus dat aspect is veel interessanter. Het technische\ndeel, hoe je oogdruppels geeft, hoe je een stoma schoonmaakt, hoe je\nsteunkousen aantrekt en noem maar op kun je leren op een opleiding en is\nredelijk standaard. Maar samenwerken is een ander chapiter. Dus dat hebben we\nonderzocht.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Al gauw kwamen we tot een aantal patronen die zich steeds herhaalden en die moeite van het onderzoeken waard zijn. De interactie onderling. De interactie met de verzorgden die door iedereen client genoemd worden. De interactie met de leidinggevenden van het centrale kantoor, die ik in navolging van Marten Toonder de bovenbazen noem. De interactie met andere actoren zoals huisartsen, ziekenhuizen en apothekers.<\/p>\n\n\n\n
Wat we met interactie bedoelen, vertellen zo dadelijk nadat\nwe een belangrijk statement hebben gemaakt. Want laat het gezegd zijn, er zijn\nvoornamelijk vooroordelen over de zorg in de wijk bij de andere burgers en die\nzijn niet allemaal even flatteus. \u201cBillenwassers,\u201d hoor ik vaak. En over het\nalgemeen wordt er op wijkverzorgenden neergekeken met dat soort opmerkingen.\nDat wil ik graag rechtzetten in deze studie. \n<\/p>\n\n\n\n
Mensen die in de wijk verplegen en verzorgen zijn heel\ngewone mensen, net zoals de mensen waarvoor ze die zorg leveren en met wie ze\nsamenwerken. Ze maken onderling wel verschil door zichzelf in 5 niveaus op te\ndelen. Voor mij blijven het gewone mensen en vind ik de opdeling alleen maar\nhinderlijk. Zo is er vaak een duidelijk hi\u00ebrarchie waar te nemen tussen de niveau\n5 mensen en de niveau 2 mensen. Niveau 5 heeft zich laten scholen op het hoogste\nniveau en niveau 2 heeft dat niet. Voor de interactie maakt het niet zo uit.\nWel voor de sociale verhoudingen. Een bekende uitspraak van de Amerikaanse\nsocioloog Thomas is: When people define situations as real, they are real in\ntheir consequences. Als mensen denken dat iets bestaat, heeft dat gevolgen voor\nhun gedrag. Of het nu bestaat of niet. Zo hoorde ik een niveau 5 tegen een\nniveau 2 zeggen dat ze ergens anders haar werk moest gaan doen. Zo voelden\nniveau 5 mensen zich verantwoordelijk voor wat er gebeurde in het team en zo\nmenen technocratische bestuurders dat niveau 5 mensen een cursus leiderschap\nmoeten hebben. En ga zo maar door. Voor ons zijn het allemaal mensen. <\/p>\n\n\n\n
Er zijn aardige en onaardige verzorgenden, er zijn\nhardwerkende en luie, ze hebben kleine en grote mensenruzies met elkaar, ze\nvinden elkaar aardig of niet, ze hebben macht over elkaar of helemaal niet, ze\nvormen een blok tegen interventies van buiten hun groep, ze laten elkaar\nvallen, ze verlaten de groep, ze komen er bij, ze vormen een blok tegen\nvermeende bedreigingen, ze vallen uit elkaar als het vege lijf gered moet\nworden, ze hebben vijandbeelden en framen verzorgden, ze hebben favoriete\ncli\u00ebnten en minder favoriete cli\u00ebnten, ze maken plezier samen en hebben\nfeestjes en uitjes, ze doen hun werk dag in dag uit en door weer en wind. Ze\nvinden het belangrijk dat het technisch gezien goed loopt. Ze komen allemaal\nuit bepaalde lagen van de samenleving die hun beeld van de werkelijkheid sterk\nbepaalt. Ze werken voor hun gezin, ze zijn vaak vrouw wat het onterecht een\ntypisch vrouwenberoep maakt. Ze jokken en spreken de waarheid, ze zijn open\nover alles en laten niks zien. Ze kunnen huilend en stampvoetend weglopen als\nze hun zin niet krijgen en ze kunnen gierend van het lachen een anekdote\nvertellen, ze kunnen blind zijn voor hun eigen fouten en ze kunnen ruiterlijk\ntoegeven dat ze iets niet kunnen.<\/p>\n\n\n\n
Gewone mensen dus.<\/p>\n\n\n\n
Hoe zeg je iets over gewone mensen? Is dat al niet genoeg,\nzo\u2019n statement en kunnen we er dan mee stoppen? Mensen die dit werk doen zijn\nheel gewone mensen en het zou zeer passend zijn dat ze ook zo behandeld werden.\nNatuurlijk kom je dan al snel met het feit dat het ene gewone het ander niet\nis. Mijn gewoon is niet jouw gewoon. Natuurlijk krijg je ook te maken met belangen.\nDe directie wil andere gewone dingen dan de verzorgenden willen bijvoorbeeld en\nde cli\u00ebnten weer andere gewone dingen. En hoe komt het dan dat de 5 studies\ndoor sommige mensen als bedreigend worden ervaren of zoals iemand zei \u201cniet\ngepast?\u201d Of, \u201cdaar zullen ze wel niet blij mee zijn?\u201d Maar ook, \u201cdat heb ik\nnooit zo gezien, het valt me niet meer op, maar je hebt wel gelijk.\u201d Of dat\nmensen moeten huilen als ze lezen over de terminale cli\u00ebnten? Het is dan ook\neen statement dat elke poging om ze een Florence Nightingale te maken net zo de\nkop in smoort als dat het slechts billenwassers zijn. Het is een manier om in\nhun huid te kruipen en met empathie zich in hun te kunnen verplaatsen. De\nFranse filosoof Jean Paul Sartre schreef een biografie over de schrijver van\nMadam Bovary, Gustav Flaubert een biografie van 3000 pagina\u2019s. Dat zouden wij\ninmiddels ook kunnen. Zijn methode om dit te kunnen doen noemde hij empathie.<\/p>\n\n\n\n
Dat is wat van de buitenstaander verwacht wordt, empathie\nvoor de mensen die het werk van wijkverzorging doen. Dat is wat we ook\nverwachten van de verpleegkundigen zelf. Empathie voor de ander. Dat gaat niet\nover goed en fout, maar om je te kunnen verplaatsen in de ander, elk ander. Hoe\nis het om dag in dag uit, jaar in jaar uit op je fietst te stappen en in de\navond of de ochtend bij mensen thuis je werk te doen. Sommigen al 30 jaar lang?\nHoe is het om geconfronteerd te worden met het menselijk verval? De meeste\nverzorgden zijn ouderen, die zijn eerder aan het einde van een rit dan aan het\nbegin ervan. Er gaan ook veel mensen die verzorgd worden dood. Wat doet het je\nals je daar misschien wel wekelijks mee te maken hebt? Is dat niet heel anders\ndan de meeste mensen die het hooguit af en toe in de familie meemaken? <\/p>\n\n\n\n
De vraag blijft, wat zou je dan willen onderzoeken? Een\nvraag die zich pas na een jaar liet beantwoorden, nadat er zoveel water door de\nRijn gestroomd was dat die rivier niet meer de oude is. Het is oneindig wat je\nkunt onderzoeken. Wij willen ons beperken tot twee onderwerpen.<\/p>\n\n\n\n
Ten eerste, wat is wijkzorg? Je kunt dat, nogmaals, zien als\nhet uitvoeren van een paar technische handeling die je kunt leren op school.\nDan ben je in 5 minuten klaar. Maar ga je het zien als een groep mensen die\nsamenwerken dan ben je nog wel even bezig. Om hier handen en voeten aan te\ngeven, maken we gebruik van de theorie\u00ebn van de Franse Filosoof Michel\nFoucault. In de laatste 7 jaar van zijn leven, ontwikkelde hij een hele theorie\nover zorg voor jezelf en zorg voor de ander, over de macht die door de\nsamenleving stroomt en in elke interactie schuil gaat en hoe wij heersen over\nelkaar en de baas zijn van allen en allen de baas zijn over ons. Het laat zien\ndat zorg in onze samenleving niet zozeer iets te maken heeft met liefde voor\neen ander maar meer met disciplinering van elkaar. Zoals ik in een van de\nstudies opmerkte, de disciplinering gaat door tot een seconde voor je dood. We\nwerken dit helemaal uit.<\/p>\n\n\n\n
Ten tweede, waar is de ethiek gebleven? En ethiek is al lang\nniet meer een regeltje waaraan je moet voldoen, maar is een proces waarin\niedereen open in gesprek blijft over hoe te handelen. Als we op een bijeenkomst\nhoren dat elke cli\u00ebnt een hoog-laag bed dient te hebben omdat ze zo we het\nbeste voor hem kunnen zorgen, dan schrikken we. Waar is die cli\u00ebnt gebleven?\nMag die er ook nog wat van vinden? De neiging om alles vast te zetten en de\nnormaliseren maakt dat iedereen zichzelf geweld aan moet doen en niet meer in\nstaat is om vanuit gevoel te reageren. We gebruiken hiervoor de theorie\u00ebn van\nZygmunt Bauman. Hij vroeg zich af of we nog wel een moraal konden hebben in een\nconsumentenmaatschappij.<\/p>\n\n\n\n
Wat hij daar mee bedoelde en hoe belangrijk het is om daarover na te blijven denken werken we uit. Alleen al het woord client. De mensen die verzorgd worden zijn geen cli\u00ebnten. Het woord cli\u00ebnt hoort thuis in de consumentenmaatschappij. En ik zag het steeds weer voor mijn ogen gebeuren, die client is al lang niet meer een zelfstandig mens, maar iemand die zich moet aanpassen aan de producten die worden geleverd. Computerproducten. Helaas moeten de mensen wel gaan lijken op die computers, anders werkt het niet. Toen we pas een grote som geld wilden overmaken, sprak de bediende van de ING-bank de vreemde woorden, \u2018dat moet dan in 7 keer\u2019. Toen we zeiden dat dat geen optie was, zei hij \u2018daar heeft u voor getekend toen u onze voorwaarden ondertekende, ik kan helaas niets voor u doen.\u2019 Andere bank?<\/p>\n\n\n\n
Dat is de moderne consumentenmaatschappij. Hoe vaak wordt\ndat tegen verzorgden gezegd? Bij een terminaal zieke pati\u00ebnt, die tien dagen\ndaarna dood was, werd een hoog laag bed geplaatst, in het geval dat hij niet\nmeer van bed af zou kunnen. Daar stond het ding, een enorm gevaarte in zijn\nwoonkamer. Zijn meubels waren kriskras door de kamer geduwd om plaats te maken\nvoor het bed. Een onaangename chaos. Daar zat ie dan in zijn gemolesteerde\nwoonkamer. Toen ik voorstelde om de boel een beetje aan kant te maken, gebaarde\nde verzorgende naar me. Dat mag niet, dat staat in de voorwaarden voor zorg. <\/p>\n\n\n\n
Beide vragen, wat is wijkzorg en waar is de ethiek gebleven,\nwerken we in dit boek uit. De 5 boeken met verhalen zullen gebruikt worden, net\nzoals de meer dan 100 uur opnames die we hebben. Het is slim om de boeken eerst\nte lezen en jezelf een oordeel te vormen. Wat vind jij er zelf van?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Afgelopen jaar hebben we bij 5 teams voor wijkzorg onderzoek gedaan. Participatief onderzoek heet dat. Gewoon meedraaien met de dagelijkse gang van zaken en daar wat van vinden. Elk team verschilde enorm van de ander. Het werk leek op elkaar maar dat was misschien wel het minst interessante. Interessant is dat wij in Nederland Wijkzorg … <\/p>\n